Gönderen Konu: töz nedir?  (Okunma sayısı 620 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

sonar

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 3
töz nedir?
« : Aralık 01, 2018, 07:18:47 ÖS »
Aristoteles'de töz nedir? kaç farklı töz  vardır? Madde ve form birleşimi ile oluşan tek tek nesnelere biz birinci tözler diyoruz. Ama bu ikinci tözler hakkında bilgisi olan var mı? Katagoriler ile ayırdığımız töz ve ilinek ayrımı bizi nasıl ikinci töze götürüyor?

samsa

  • Sr. Member
  • ****
  • İleti: 258
Ynt: töz nedir?
« Yanıtla #1 : Aralık 02, 2018, 11:20:07 ÖÖ »
töz var olmak için kendinden başkasına ihtiyaç duymayandır.  aristoteles'te  10 kategoriden temel olanıdır. diğer 9 kategori sizin de söylediğiniz gibi ilineklerdir (zaman,mekan,aitlik, nitelik, nicelik vs.) yani töz temel kurucu kategori işlevi görür dolayısıyla töz filanca varlığın "ne ise o  olarak" varolmasıdır. mesela: bir taşı taş yapan ne ise o tözdür. ancak bir taş filanca renkte, filanca şekil ve boyutta, filanca mekan ve zamanda yer alabilir. işte bunlar ilineklerdir.

öyleyse, aristoteles için töz platondaki ideanın aksine bu dünyadan başka bir yerde değildir. zira, töz mantıkta tikel varlığa dair bir şey olarak düşünülür. tümel varlık ise ilinek ile açıklanır. yani "Karabaş köpektir" dediğimizde Karabaş bir tikel varlıktır, Karabaşı Karabaş yapan her ne ise o tözdür. ancak karabaş bir köpektir de, yani karabaşın tümel varlığı "köpeklik"tir. böylece burada "köpek" bir ilinektir.
 
ancak şu da var: tikel ve tümelin ilişkisi dinamiktir. yani "köpek canlıdır" dediğimde artık köpek töz, canlılık ise ilinektir. bunun için aristoteles için "köpek" birincil töz, canlı ise ikincil tözdür. bunların ikisi de töz olarak ifade bulurlar zira yukarıda değindiğim gibi "Karabaş köpektir"i düşünürsek yüklemin(köpektir) kendisine atfedilebileceği bir töz (özne) gereklidir. "köpek canlıdır" dediğimde ise bu kez köpek özne(töz) olur ve bir ilinek(yüklem) ile canlı olarak tanımlanır.

işte buradan birincil ve ikincil tözlere geçiş yapabiliriz. demek ki bir önermede töz ve ilinikler vardır, bir ilinek başka bir önermede töz olabilir(artık tikeldir) aristoteles teleoloisini ifade edebilmek adına önermedeki özneyi birincil töz, yüklemi( öznenin diğer özelliklerini) ikincil töz olarak ifade eder. yani bu mantıksal bir ayrım ve düzenlemedir.  birincil ve ikincil tözler aslında aristotelesin hareket problemine dair teleolojik "çözümünün" mantıksal sonucudur, dinamizmi mümkün kılar.
« Son Düzenleme: Aralık 02, 2018, 01:32:06 ÖS Gönderen: samsa »

anlamak

  • Katılımcı Üye
  • **
  • İleti: 39
Ynt: töz nedir?
« Yanıtla #2 : Aralık 02, 2018, 12:23:54 ÖS »
Samsa'nın "öz" anlatımına ben de bazı alıntılarla katkı yapayım.

"Varlık, çeşitli anlamlara gelir: bir anlamda o, bir şeyin olduğu şeyi veya tözü, bir başka anlamda bir niteliği veya niceliği veya bu tür diğer yüklemlerden birini ifade eder. Varlık, bütün bu anlamlara gelmekle birlikte asıl anlamında varolan bir şeyin 'bir şeyi o şey yapan şey' yani onun . tözünü ifade eden şey olduğu açıktır . . . bundan dolayı asıl anlamında varlık, yani herhangi bir anlamda varlık değil de mutlak anlamda varlık, ancak töz olabilir."
Metafizik, V I I Kitap, ı. Bölüm

Aristoteles ….Platon'dan farklı olarak asıl varolanı, tözü de "tümel"de değil tikelde, " birey"de bulur. Bireysel varlıkları (Ahmet, Mehmet, şu önümdeki ağaç, şu kedi vb.) asıl, "birinci dereceden tözler" olarak kabul eder. Duyusal dünyada gerçek bir varlığa tekabül ettiğini kabul ettiği en alt türlerin Formlarını (insan, ağaç, kedi vb.) ise " ikinci dereceden tözler"
olarak niteler.

Aristoteles'e göre dış dünyada, fizik dünyada önermelerdeki "öznelerin karşılığı olan şeyler", yani birtakım "tözler" vardır ve bu şeyler, yine dış dünyada, eşyada önermelerdeki yüklemlerin karşılığı olan bazı "niteliklere" sahiptirler. Başka ve daha açık bir ifadeyle "İnsan ölümlüdür" şeklinde bir önerme teşkil etmemizin nedeni insanın ölümlülük niteliğine sahip olduğunu "düşünmemiz", bunu düşünmemizin nedeni ise dış dünyada ölümlülük niteliğine sahip olan ve insan diye adlandırılan bir tözün "varolmasıdır". Böylece çoğu Aristoteles araştırmacısı tarafından haklı olarak işaret edilmiş olduğu üzere Aristoteles'te mantıktaki "özne yüklem" ilişkisi, aslında fizikte veya doğa felsefesindeki "töz-nitelik" ilişkisinin bir temsili, bir tekabülü olmaktadır.
……
Aristoteles tözden özellikle bir başka şeyin, bir öznenin yüklemi olmayan, tersine her şeyin, bütün yüklemlerin kendisine yüklendikleri özneyi (süje), dayanağı ( substratum) anlamaktadır. Gramer alanındaki öznenin varlık alanındaki karşılığı olan töz, kendi başına varolan, bağımsız olarak varolan şeydir. Aristoteles'e göre bu anlamda, yani kelimenin asıl anlamında ancak tek bir töz vardır: O, Aristoteles'in " birincil töz" veya "birinci dereceden töz" dediği bireysel varlıklardır.
Aristoteles bu tür varlıkların yanında "ikincil töz", ikinci dereceden töz dediği şeylerin de varlığını kabul etmektedir. Bunlar bu bireylerin ait oldukları "türler" veya "cinsler" dir, yani insan, meşe, hayvan, ağaç gibi şeylerdir. Bunlar arasında da türler, yani insan veya meşe, cinslere, yani hayvan veya ağaca göre daha tözdürler.
………
Aristoteles'in kategorileri yüklemler olarak ortaya koyan bu kuramında, görüldüğü gibi, töz kategorisi ile diğer kategoriler arasında açık bir içerik farklılığı vardır. Töz kategorisi dışında kalan bütün kategorilerin yüklem olmaları ve onların hepsinin töze yüklenebilmelerinin mümkün olmasına karşılık tözün kendisi, özellikle birincil tözler kesinlikle birer yüklem olarak alınamazlar. Sokrates'in (birinci) töz, birey) insan (ikincil töz, tür), beyaz (nitelik), bir altmış boyunda (nicelik), Agora'da (yer) vb. olduğunu söylemek mümkündür, ama insanın Sokrates olduğunu söylemek mümkün değildir. Buna itiraz olarak birinci  tözün ilineksel olarak bir yüklem olabileceğini (örneğin "şu beyaz adam, Sokrates'tir") söylemenin ciddi bir değeri yoktur.

Alıntılar: İlkçağ Felsefe Tarihi Cilt III, Bilgi Üniversitesi Yayınları
« Son Düzenleme: Aralık 02, 2018, 01:23:55 ÖS Gönderen: anlamak »

sonar

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 3
Ynt: töz nedir?
« Yanıtla #3 : Aralık 03, 2018, 03:48:57 ÖS »
Cevaplarınız için teşekkürler. Anladığım kadarıyla bir tikel nesnedeki tekillik birincil töze karşılık geliyor ve ondaki yüklemler de tümellik ikincil töze karşılık geliyor. Ama bazı durumlarda ikincil töz birincil tözde olabiliyor.
   Aristoteles'de varlığın çok anlamlığı üzerine bir şeyler söyler misiniz?. '' Ahmet insandır'' diyoruz. Ama aynı zamanda Ahmet yeşil gözlüdür, boyu uzundur, şu kilodadır vs. bunun gibi bir şey mi?. Varlığın çok anlamlığı?

anlamak

  • Katılımcı Üye
  • **
  • İleti: 39
Ynt: töz nedir?
« Yanıtla #4 : Aralık 03, 2018, 05:09:15 ÖS »
Çok Anlamlı Bir Kavram Olarak Varlık
Aristoteles varlık kavramıyla ilgili bu görüşünü tam ve açık bir biçimde Metafizik'in IV. kitabının başında ortaya koyar. Burada varlığın tek
anlamlı değil, çok anlamlı bir terim olduğunu ve birden çok anlama geldiğini belirtir.

Buna göre varlık ne eşanlamlı (sinonim), ne eşsesli (homonim) bir terimdir. Varlık eşsesli bir terim değildir, çünkü eşsesli terimler arasında (örneğin Türkçe'de sayı olan "yüz"le, insan vücudunun bir parçası olan çehre anlamındaki "yüz" arasında) ortak olan hiçbir şey yoktur. Oysa varolan şeylerin varlıkları arasında bir anlam ortaklığı veya daha doğrusu bir anlam benzerliği vardır. Varlık, eşanlamlı bir terim değildir, çünkü eş anlamlı terimler arasında ( örneğin Türkçe'de "kırmızı" ile "al" terimleri arasında) bir anlam özdeşliği veya
aynılığı vardır. Varlık ise varolanların, aynı anlamda ve ölçüde paylaştıkları bir nitelik değildir.

Aristoteles varlığın ne tür bir şey olduğunu anlatmak için sağlık ve tıp örneğinden hareket eder:

"Nasıl ki birinin sağlığı koruması, bir başkasının onu meydana getirmesi, bir diğerinin onun belirtisi olması, nihayet bir sonuncunun onu kabul etmesinden dolayı çeşitli 'sağlık'lı şeyler, sağlıkla ilgili iseler; yine nasıl ki ister hekimlik sanatına sahip olan, ister doğası bakımından ona uygun düşen, ister onun bir eseri olan anlamında kullanılsın 'tıbbi' sözcüğü bütün bu anlamlarında 'tıp'la ilgili ise . . . aynı şekilde 'varlık' sözcüğü de her biri tek v e aynı ilkeye işaret eden çeşitli anlamlarda kullanılır. Bazı şeylerin tözler olmalarından,başka bazılarının -örneğin soğukluk, sıcaklık, kuruluk, yaşlığıntözün belirlenimleri olmalarından dolayı 'var' oldukları söylenir.

Başka bazılarının -örneğin oluş ve büyümenin- "töze doğru bir gidiş" olmaları . . . veya tözün "nitelikleri" veya . . . 'hareket ettirici veya
meydana getirici nedenleri' olmaları ... anlamında varoldukları söyleniı:.. Nasıl ki 'sağlık'la ilgili şeyleri ele alan ancak tek bir bilim varsa aynı şey diğer durumlar için de geçerlidir. Çünkü sadece ortak bir kavrama sahip olan şeylerin incelenmesi tek bir bilim alanına ait değildir; bir ve aynı doğayla ilgili şeylerin incelenmesi de tek bir bilimin alanına aittir. Çünkü bu şeyler de belli bir anlamda ortak bir kavrama sahiptirler" (Metafizik, 1003 a 35-100)

İlkçağ Felsefe Tarihi Cilt III, Ahmet Arslan, Bilgi Üniversitesi Yayınları

Aşağıdaki makaleyi de inceleyin:
http://www.ethosfelsefe.com/ethosdiyaloglar/mydocs/ozlm-varlik%20ethos%2016.pdf

Not: Akademik felsefeci değilim. :) Sadece kaynakları paylaştım.

sonar

  • Yeni Üye
  • *
  • İleti: 3
Ynt: töz nedir?
« Yanıtla #5 : Aralık 05, 2018, 09:36:26 ÖS »
Teşekkürler makale için